Zespół jelita drażliwego (IBS)
Prof.dr hab.med. Józef Kładny

Opis problemu

Zespół jelita drażliwego, nazywany również zespołem jelita nadwrażliwego to przewlekła choroba dotycząca jelita cienkiego i grubego. Jest to częste schorzenie układu pokarmowego. Przyjmuje się, że objawy IBS występują u około 20% całej populacji. Zaburzenie to dotyczy obu płci jednakże częściej chorują kobiety niż mężczyźni - stosunek 2:1. Pierwsze objawy pojawiają się zazwyczaj w wieku 30 – 40 lat. Wiodącymi objawami są bóle brzucha i zaburzenia rytmu wypróżnień, które co bardzo ważne, nie są uwarunkowane zmianami organicznymi lub biochemicznymi. Przebieg choroby jest przewlekły i nawracający. Jak do tej pory nie udało się stwierdzić pierwotnej przyczyny zespołu jelita drażliwego. U podstaw patofizjologii wymienia się zaburzenia czucia trzewnego i funkcji motorycznej jelit. Wśród innych czynników odpowiedzialnych za wystąpienie objawów zespołu postulowane są zmiany w sferze psychicznej (zaburzenia osobowości, stres, niepokój, objawy depresji), spożywanie pokarmów ubogoresztkowych, przebycie infekcji jelitowej, zwłaszcza bakteryjnej (np. czerwonki). Ostateczne rozpoznanie ustala się na podstawie stwierdzenia określonych objawów i wykluczenia organicznej przyczyny diagnozowanych dolegliwości – np. nowotworów jelita, nieswoistych chorób zapalnych jelit, choroby trzewnej, choroby uchyłkowej okrężnicy, biegunki u osób nadużywających środków przeczyszczających, guzów endokrynnych, nadczynności tarczycy, niedoboru laktazy.

Objawy, rozpoznanie, leczenie, rokowanie.

Ból brzucha jest jednym z głównych objawów nękających pacjentów z zespołem jelita drażliwego. Jest stały lub nawracający. Najczęściej lokalizuje się w dolnych partiach brzucha aczkolwiek jego inna lokalizacja nie należy do rzadkości. Jest bólem opisywanym jako ostry, kurczowy, nękający mimo tego prawie nigdy nie budzi chorego w nocy. Wśród innych jego cech należy wymienić nasilanie się dolegliwości po posiłku, złagodzenie po wyróżnieniu, oddaniu gazów a także to, że towarzyszy częstszym i luźniejszym wypróżnieniom.

W przypadku występowania biegunki stolce z reguły są wodniste lub półpłynne. Charakterystyczne są częste wypróżnienia poprzedzone dość silnym i gwałtownym parciem, zwłaszcza po posiłkach, stresie psychicznym. U innych chorych zaburzenia rytmu wypróżnień występują pod postacią zaparć. W tym przypadku pacjenci skarżą się na twardy stolec, zmniejszoną częstość wypróżnień, oddawanie stolca z wysiłkiem, po oddaniu stolca uczucie niepełnego wypróżnienia. Zdarza się, że okresy z biegunką i zaparciami występują na przemian. Wśród innych objawów zespołu jelita drażliwego należy wymienić wzdęcie brzucha, nudności, czasami wymioty, domieszkę śluzu w kale (ale nigdy krwi) oraz objawy ogólne takie jak: ból głowy, uczucie zmęczenia.

W postępowaniu diagnostycznym i różnicowym jedynym odchyleniem stwierdzanym u niektórych chorych jest nadmiar śluzu w badaniu endoskopowym dolnego odcinka przewodu pokarmowego. W ustaleniu ostatecznego rozpoznania zastosowanie mają tzw. Kryteria Rzymskie II zgodnie z którymi IBS można rozpoznać u chorego, u którego w ciągu ostatnich 12 miesięcy przez co najmniej 12 tygodni (niekoniecznie kolejnych) występował dyskomfort lub ból brzucha , który miał co najmniej 2 z następujących 3 cech: ustępował po wypróżnieniu, jego pojawienie wiązało się ze zmianą częstości wypróżnień, jego pojawienie wiązało się ze zmianą wyglądu stolca.

W leczeniu zastosowanie mają metody wsparcia psychologicznego, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami w sferze psychicznej. Duży nacisk stawia się na dobrą współpracę: lekarz prowadzący – pacjent. Bardzo ważne zastosowanie mają odpowiednie zalecenia dietetyczne. Preferowane są pokarmy urozmaicone i bogate we włókna roślinne. W przypadku zaparć zaleca się otręby pszenne, aczkolwiek należy pamiętać, iż u niektórych osób paradoksalnie błonnik pokarmowy może nasilać dolegliwości. W takim przypadku zaleca się sztuczne środki pęczniejące, np. metylocelulozę. Do pokarmów zdecydowanie niezalecanych zaliczamy produkty bogate w węglowodany, pokarmy wzdymające (fasola, kapusta, brukselka). Ograniczyć do minimum należy spożycie kawy i alkoholu.

W sytuacjach szczególnych, kiedy dolegliwości nie ustępują pomimo stosowania się do zaleceń lekarskich zastosowanie mają określone grupy leków, których głównym zadaniem jest łagodzenie uporczywych objawów choroby.

Należy podkreślić, że rokowanie u większości pacjentów cierpiących z powodu zespołu jelita drażliwego jest dobre. Przebieg choroby zazwyczaj jest łagodny i nigdy nie prowadzi do wyniszczenia i poważnych powikłań. Jednocześnie trzeba zauważyć fakt, że choroba jest nieuleczalna.
Nasi Partnerzy

ABK Medica Proktis-M Proctolact-M ABK Grupa Nowa Medycyna Borgis
2017 ABK Grupa. Projekt i wykonanie www.abkgrupa.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.